Jaki(e) etnos(y) tworzył(y) kulturę łużycką?

Jakim językiem mówili mieszkańcy osady w dzisiejszym Biskupinie?

W czasach PRL-u uczono nas w szkole, że kultura łużycka — kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza (ok. 1300 r. przed Chr. - 400 r. przed Chr.) — to Prasłowianie, że w grodzie w dzisiejszym Biskupinie mówiono po pralechicku. 

Dziś mainstream nauki odrzuca tamten autochtonistyczny przekaz. Najczęściej podejrzewa się "Łużyczan" o niesłowiańskość, ale też o niegermańskość. Patrzę przez okno na dobrze widoczną w naszym metropolitarnym krajobrazie Górę Dorotkę, świętą górę kultury łużyckiej i przypominam sobie, że wielu ważnych badaczy uważa ludzi kultury łużyckiej za lud temematyczny albo za wymarłą gałąź indoeuropejskiej rodziny bałtosłowiańskoweneckiej (uważając niesłowiańskich Wenetów/Wenedów właśnie za owych "Łużyczan"). Zbigniew Gołąb uważał tych ludzi za użytkowników języka kentumowego. Kentumowe zapożyczenia w języku prasłowiańskim wiązane są z trzema sferami kultury: budownictwem drewnianym (np. takich grodów jak Biskupin), hodowlą i sprawami społecznymi (zapożyczenia kentumowe w prasłowiańskim podaję tutaj).

Kim byli "Łużyczanie"? Na pomoc przychodzi archeogenetyka. Wprawdzie kultura łużycka charakteryzując się ciałopaleniem zmarłych, nie dostarcza nam wiele archeologicznego DNA, ale kilka próbek udało się pozyskać. Obecnie oficjalnie dysponujemy 1 próbką z Jaskini Zbójeckiej i 5 próbkami z wyczekiwanej pracy Instytutu Maxa Plancka pt. Reconstruction of the lifeways of Central European Late Bronze Age communities using ancient DNA, isotope and osteoarchaeological analyses (pol. "Rekonstrukcja sposobu życia społeczności środkowoeuropejskich z późnej epoki brązu z wykorzystaniem analizy starożytnego DNA, izotopów i osteoarcheologii"; European Nucleotide Archive, ENA, ma już genomy z tej pracy: patrz tutaj). Mamy Y-DNA łużyckich próbek mężczyzn: KOR015 = R1b-P312 NCE005 oraz LBP001 = R1a-PF6162. Słaba rozdzielczość, zwłaszcza to R1a. Więcej o pochodzeniu tych ludzi powie nam autosomalne DNA (auDNA). Oto jedno z możliwych PCA (widać na nim, że bardzo bliski jest dystans podejrzewanej o "łużyckość" próbki z Jaskini Zbójeckiej z wcześniejszej pracy):

Użytkownik ton/cas z forów archeogenetycznych napisał o tych próbkach: "nie są [to] populacje kluczowe dla etnogenezy [Słowian]". Zobaczmy jeszcze zestawienie z innymi próbkami archeologicznymi w Admixture (Vahaduo):

Na forum Genarchivist użytkownik FR9CZ6 tak o nich pisze: "Wydaje mi się, że można je całkiem dobrze zmodelować jako Trzciniec + Knoviz + źródło bogatsze w karpackie pochodzenie B[ronze]A[ge], Füzesabony lub Tollense. KOR013 jest wyjątkiem ["outlierem"] i wygląda na to, że pochodzi głównie z grupy BA przypominającej karpacką ceramikę inkrustowaną, reprezentowanej tutaj przez Jagodnjak, oczywiście nie było to rzeczywiste źródło".

Michał Golubiński zapowiada, że niedługo poznamy kolejne próbki kultury łużyckiej. Ja sam, mając wgląd w niepublikowane slajdy, mogę Was zapewnić, że będzie ciekawie. Będziemy prawdopodobnie mówić o tym, że obszar kultury łużyckiej to różne, niekoniecznie spokrewnione ze sobą biologicznie etnosy. W epoce brązu im bardziej na zachód, tym bliżej Netherlands Bronze Age, Hidderstorf, a im bardziej na wschód (na wschód od Wisły), tym bliżej do Lithuania Bronze Age. W epoce żelaza próbki kultury łużyckiej będą głównie reprezentowały mieszankę Lithuania Bronze Age ze Slovenia Early Iron Age

Poniżej podaję jeszcze wygenerowane przeze mnie PCA z próbkami z Masłomęcza, ze Szwecji i Polski: