środa, marca 02, 2016

*phatróus bhagós > Stribog?

W książce o kulturze praindoeuropejskiej (J. P. Mallory, D. Q. Adams, The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World) znalazłem ciekawą myśl dotyczącą bóstw pogańskich Słowian. Chodzi o imię wschodniosłowiańskiego Striboga (nazywamy go czasem po polsku Strzybogiem - "Śladem kultu Strzyboga są nazwy miejscowe, jak Stribož i Stribože jezioro na Rusi, a Polsce wieś Strzyboga pod Skierniewicami czy wzmiankowany w XIII wieku strumień Striboc pod Tczewem" - Wikipedia).

Otóż jest możliwe, że Strzybóg nosi imię, które nawiązuje do słynnego praindoeuropejskiego Boga Nieba *dyéus phatér (od niego wywodzi się grecki Dzeus Pater, rzymski Jupiter, sanskrycki Dyaus Pita itd.). Ponieważ Prasłowianie (pod wpływem zaratustriańskich Irańczyków?) zamienili *dyéus 'niebo/Bóg' na *bhagos 'ten, który rozdziela', utworzyli być może konstrukcję typu *phatróus-bhagos, gdzie *phatróus znaczy 'krewny ze strony ojca, brat ojca' - od tego prasłowa wywodzi się słowiańskie określenie pokrewieństwa - stryj. Czyli Stribog byłby kimś w rodzaju "Boga Ojca".

Ze Słowa o wyprawie Igora (epos staroruski) wiemy, że Stribog był władcą wiatrów. Mógł być zatem śladem praindoeuropejskiego Boga Nieba, który włada zjawiskami pogodowymi.

1 komentarz:

  1. Polemizowałbym.
    Deus Pater był zwykle odzwierciedlany przez Bogów gromowładnych, wiązanych z burzą, jako że deszcz Boga-Nieba alegorycznie "zapładniał" Matkę-Ziemię. Ponadto także byli "Ojcami Bogów", a ich potomkowie zwyczajowo zasiadali w głównym panteonie. Trudno powiedzieć to o Stribogu.

    Jednakże niewiele wiemy o tym Bogu. Możliwe jest, że imię Stribog było starsze niż określenie stryja, a z racji przypisywania mu pokrewieństwa z Bogiem-Ojcem określano tak brata od strony ojca. Nie znamy pokrewieństwa między Perunem a Stribogiem, ale kontynuując wątek stryja, sugerowałoby braci.

    Podobną sytuację mamy w przypadku słowa ciota/ciotka, którym określano zarazem siostrę matki, jak i kobiety zajmujące się ziołami i czarami, szeptuchy. Stąd też możliwe że pochodzi źródło pogardliwego używania słowa ciota w odniesieniu do najczęściej zniewieściałych homoseksualistów. Pochodzenie słowa ciota nie jest mi znane.

    OdpowiedzUsuń